Cái bánh ít ngày xưa

Lê Duy

Bánh ít hay bánh ích? Hồi nhỏ tôi đã thắc mắc như vậy. Nhưng lúc ấy bà tôi nội đưa cho cái bánh "ít", rồi gõ đầu bảo bánh này mà ít sao? Do phát âm nên người dân miền tây không phân biệt được là ích hay là ít. Mà có quan trọng gì đâu cơ chứ. Miễn sao có cái để mà thưởng Xuân, ăn Tết. Ít nhưng mà không ít.

Ngày xưa, chúng tôi mong Tết dữ lắm. Đầu tháng 12 âm lịch đã nôn nao rồi. Lúc đó thường là 28-29 tết. Thường khi ấy gió chướng về thổi phần phật, mấy cây mai chỉ toàn nụ xanh, ngã qua ngã lại. Không khí có cái gì đó khan khác, vui lắm, không giống ngày thường. Bọn trẻ chúng tôi càng nôn nao tợn. Khi bà nội tôi bảo rửa lá chuối gói bánh ít thì Tết đã đến gần. Những tàu lá chuối chọn cho lành nguyên, rọc ra và xé thành những miếng khoảng 30 cm vuông. Lá đem rửa cho sạch rồi, cắt tròn góc rồi phơi một tí nắng cho mềm lá. Mẹ tôi thì nấu đậu xanh cho nhừ rồi nêm nếm để nguội. Vắt đậu thành những viên nhân. Dừa rám-tức không quá già-đem nạo rồi xào với đường. Loại đường thẻ mà ngày nay ít khi thấy có bán trên thị trường. Dừa xào xong cũng vắt thành nhân. Công đoạn của bà tôi làm là chuẩn bị bột. Bột nếp xay ra từ mấy ngày trứơc, sau đó cho bột nuớc vào trong cái bao "bồng bột". Loại bao làm bằng vải dầy chỉ cho nuớc rỉ ra chứ bột thì còn lại. Sau một ngày đêm cục bột còn lại trong bao phân làm hai, nửa đem xắt phơi khô. Còn phân nửa để trắng như vậy để gói bánh dừa ngọt. Còn bột khô thì nhào nặn với đường nung chảy làm thành thứ bột ngà ngà như mật, thơm lừng mùi đường thẻ. Bột này ngọt dùng để gói nhân đậu xanh.

Tôi chỉ được sai vặt. Lúc thì rửa lá lúc thì nạo dừa, chụm lửa chứ chưa khi nào được mó tay vào việc gói bánh. Vì công việc này đòi hỏi phải có nghề. Nếu không, khi chín, bánh sẽ không đứng thẳng mà bò dài ra. Mẻ bánh hấp được chín đầu tiên bao giờ cũng là để xem bột có khô không, có nhiều nước không. Chúng tôi hay giành nhau mấy chiếc bánh đầu tiên này, nên khi bắt đầu gói bánh thì tích cực ngồi gần giúp bà, giúp mẹ; lúc thì chụm lửa, lúc thì lấy cái này cái kia. Chúng rất ngon vì cái bánh ít đầu tiên mình được nếm trước mọi người nên thích lắm. Ôi cái mùi thơm của đường, cái vị béo của dừa, của đậu. Tất cả kết tinh thành một phần cái mà ta gọi là quê hương

Mấy ngày Tết trôi qua, rổ bánh to đùng vơi dần. Bà tôi nói không nhờ bánh ít thì làm sao cho lũ trẻ chúng tôi có quà bánh ăn cho đủ trong mấy ngày xuân. Bây giờ, bà già rồi không còn đủ sức ngồi gói, mẹ tôi cũng vậy. Nhưng Tết cũng có bánh ít mà là bánh mua từ chợ về, đặt người gói để ăn Tết. Các con tôi cũng có bánh ít ăn Tết. Nhưng chúng đâu có biết được cái háo hức ngày xưa mà tôi từng tận hưởng mỗi khi cả nhà chuẩn bị gói bánh. Nó không chỉ là nổi nôn nao trẻ con mà còn là sự trào dâng của không khí Tết, của mái ấm gia đình, của quê hương. Sự bận rộn, bôn ba của cuộc sống làm ta mất đi quá nhiều những ký ức đẹp đẽ ngày xưa.

QUẾT BÁNH PHỒNG ĂN TẾT

Lê Duy

Giữa cái nắng hanh khô và gió phần phật của mùa giáp Tết, tiếng rao của bà bán bánh vang lên xé toạc cái yên ắng đến nao lòng. “Phồng đê..ê” . Mấy chữ “bánh phồng đây” nói còn chưa trọn tiếng mà mọi người trong con hẻm ai cũng biết đó là gì rồi.

Cái xề đầy ắp những cái bánh phồng đã nướng sẵn, đựng trong một cái túi nylon to đùng. Cái xề nằm lắc lư trên chiếc nón lá như che mát thêm cho người bán giữa buổi trưa oi ả. Không một lời đáp lại, tiếng rao nhỏ dần rồi mất hẳn ở đầu hẻm.
Tiếng rao đi rồi nhưng hình ảnh cái bánh phồng ngày xưa ập đến với đầy nhóc những ký ức. Thời đó cái ăn còn khó. Thời đó quà rong còn là xa xỉ, những miếng ngon, những thứ cầu kỳ đều để chờ Tết. Đưa ông Táo xong học sinh đều được nghỉ học. Những ngày chờ Tết rất là vui. Vui vì chờ chiếc áo mới mà mùng một mới được mặc, vui vì nồi bánh, nồi thịt sẽ được múc ra khi cúng rước ông bà. Những ngày giáp tết là dịp chúng tôi mang chút quà về quê thăm họ hàng. Là dịp mang từ quê ra những thứ chỉ ở quê mới có, trong đó có bánh phồng.
Những ngày này về quê là chỉ đi hết nhà dì này, cậu nọ. Mọi người đều rãnh rang vì đã gặt hái hết rồi. Chỉ có mỗi một bận bịu là công việc quết bánh phồng. Cả xóm từ sáng sớm đã vang tiếng thùm thụp của chày cối. Cục nếp dẽo cứ bịn rịn níu kéo cái chày khiến cho người giã mím môi hết sức mới kéo nổi chày lên và giáng xuống lần nữa. Sự níu kéo cứ thùm thụp mãi như sự giằng co giữa ký ức và hiện tại, cho đến khi cục nếp đã được giã nhuyễn. Tôi hay đứng nhìn cách mà mọi người làm chí bánh phồng thành một tấm bánh tròn trịa. Những phần nếp nhỏ nằm trên lá chuối xanh, người ta lấy ống tre thoa mỡ lăn tráng thành bánh phồng tròn. Nhà nào cũng quết bánh, nhà nào cũng có bánh. Sân nhà ai cũng có những liếp tre phơi đầy bánh phồng. Vậy mà nhà này đem qua nhà kia tặng cho nhau từng chục bánh phồng nếp như là quá Tết. Trong nhà đầy nhóc bánh phồng nhưng dì Năm luôn miệng hỏi cậu Út mày có đem cho bánh chưa, như là một lễ nghỉ ngày Tết, thiếu thì không được.
Buổi tối, những ngọn gió bấc mặn chát mùi biển mang theo mùi thơm của nếp từ những đám cháy bập bùng, rãi rác khắp nơi trong xóm. Mọi người hay trải chiếu ngồi trước hàng ba với một ấm trà ủ trong bình bằng vỏ dừa và một mớ bánh phồng nướng từ rơm. Kẹp tấm bánh vào giữa hai miếng tre. Phải nhanh tay lật qua lật lại trên lữa bánh mới phồng đều và không bị khét. Độ phồng của bánh là thước đo tay nghề của người làm bánh và chiếc bánh nào nướng xong đâm cây tăm xỉa răng vào mà ngập lút thì đạt.
Giờ thì lâu rồi tôi không thấy cảnh quết bánh phồng, không còn chứng kiến những đêm nướng bánh trên rơm. Nhưng bánh phồng thì vẫn được mang đi bán. Bán cho những người không còn có thời gian với ký ức như tôi, có thể như bạn nữa. Tiếng rao bán bánh phồng đi mất rồi, chỉ còn lại một nỗi tiếc nuối vô hạn và một thứ lo lắng: liệu ngày nào đó người ta sẽ không còn làm bánh phồng? Tôi muốn có một chiếc bánh nướng rồi hay chưa nướng cũng được và một mớ rơm. Để tôi đốt lên ngọn lửa gìn giữ ngày xuân xưa.

Bánh trung thu bằng sứ?

Không phải đồ sứ, bánh trung thu bằng rau câu đấy!
.

Cũng không phải là cả một khối rau câu, nhân thập cẩm và lòng đỏ trứng đàng hoàng.

Hương vị bánh trung thu vỏ rau câu này đem lại một cảm giác mới lạ, và cũng như rau câu, bánh này phải trữ lạnh thì ăn mới ngon.

_____________________________

Địa chỉ đặt hàng:
Nguyễn Ngọc Mai
email: mainguyen_flowers@yahoo.com
Điện thoại: 0989183835

Ảnh: La Ngọc Đáng

TRÁI QUÁCH – QUÀ ĐẤT GIỒNG

Trái quách đã có mặt trên đất Trà Vinh từ hơn nửa thế kỷ, bây giờ được trồng nhiều ở Cầu Kè. Quách là loại cây cao khoảng 7 – 8m, lá nhỏ và thân giống như cây cần thăng, trồng khoảng 7 năm thì cho trái. Quách già hàng chục tuổi, cho hàng trăm trái. Trồng quách sướng cái là không cần phải trèo lên cây hái. Quách bắt đầu chín thì tự rụng. Dù rơi từ trên cao xuống nhưng quách không giập vỡ vì vừa chớm chín, trái còn rắn.

Trái quách tròn như quả bóng nhựa trẻ con chơi, màu xám, với nhiều hạt li ti trên thân. Vừa chín tới, quách tỏa hương thơm, dù không giống mùi thơm trái thị nhưng nó cũng quyến rũ khứu giác nhiều người. Để thêm chừng vài ba ngày hoặc tuần lễ thì quách chín rục. Vỏ trái có màu bạc trắng, mềm, chỉ cần cầm dao xẻ nhẹ đã thấy những hột nhỏ li ti sậm một màu tím. Dùng muỗng múc ruột quách cho vào ly, thêm đường, sữa cùng đá bào vào, ta sẽ có một thứ nước giải khát lạ miệng. Múc một muỗng quách cho vào miệng, mùi thơm của quách phảng phất lên cánh mũi, vị chua thanh làm mặt lưỡi tê mê. Rồi, vị ngọt của đường, vị béo của sữa lan thấm khắp vòm họng, thật là dễ chịu. Nhưng sảng khoái nhất là khi thưởng thức trái quách vào những trưa hè oi bức. Vị chua của quách khiến cái nóng của mặt trời nhanh chóng biến đi.

Quách bán ở chợ Trà Vinh và chợ Bạc Liêu, kể cả cung lên Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng nhu cầu những người đã từng thưởng thức hương vị dân dã miệt đất giồng.

Ở Campuchia quách được trồng rất nhiều, chợ thị trấn Chhouk bán đầy quách non, giá 500 riel/trái (tháng 12-2006). Đập quách non, cạy lấy cơm chấm muối ớt, thưởng thức mùi vị chát chát chua chua cùng vị cay mặn là điều mà những người dân nơi đây rất ưa thích. Không thấy ai dùng quách chín như ở Việt Nam.

PHƯƠNG KIỀU

_______________

Ảnh: La Ngọc Đáng

BÁNH GỪNG

Bánh gừng là món ăn chơi của người Khmer đồng bằng sông Cửu Long. Nếu có dịp ghé các địa phương có người dân tộc này cư trú vào những ngày lễ tết của họ, như Chol Chnam Thmay (mừng năm mới), Prôn-chung-bân (thường gọi là Pithi Sen Dolta, ngày lễ cúng ông bà tổ tiên), Ok Om Bok (lễ cúng trăng), ta sẽ được thưởng thức hương vị bánh gừng, mà người Khmer gọi là Num-khơ-nhây. Loại bánh truyền thống, đặc sắc này còn có mặt ngay cả trong những lễ lạc nhỏ, trong sinh hoạt giao tiếp quan trọng thường ngày, như đám làm phước, lễ dâng y, lễ dâng bông, đám hỏi, đám cưới… Khách đến nhà vừa nhai miếng bánh béo, giòn, thơm ngon, tan dần trên mặt lưỡi, nhấp ngụm trà nóng vừa bàn chuyện chùa chiền, vụ mùa, mua bán, hạnh phúc lứa đôi, ma chay…, thật là thích thú.

Không mấy cầu kỳ, rắc rối, bánh gừng đơn giản được hình thành chính yếu bằng nếp. Thông thường, để có được chiếc bánh ngon, người ta chọn loại nếp to hạt, màu trắng đục. Nếp đem vo sạch, để ráo nước, cho vào cối quết nhuyễn rồi đem sấy hoặc phơi khô. Cứ 1 ký bột nếp, người ta trộn vào đó 30 quả trứng gà, l muỗng canh bột nang mực, một ít nước chanh tươi. Đập trứng gà cho vào vịm đã có sẵn nước cốt trái chanh và bột nang mực, đánh đều tay cho đến khi nào thấy nổi rễ tre thì cho bột nếp vào. Trộn hỗn hợp này lại cho đều rồi dùng tay nhồi cho tới khi có thể nắn bột thành những chiếc bánh có hình thể tương tự như củ gừng là được. Tiếp theo, người ta thả chúng vào nồi dầu (hoặc mỡ) đang sôi. Bánh chiên vàng gắp nhúng vào vịm đường cát trắng đã thắng sền sệt, áo thành lớp mỏng bên ngoài rồi đem phơi nắng. Thế là người ta đã có những chiếc bánh gừng hấp dẫn bất cứ những ai khó tánh cũng đều phải khen ngon khi được thưởng thức. Nhưng, để có những chiếc bánh thẳng thớm, không bị cong vênh, người ta thường hay dùng nồi để chiên bánh thay vì chiên bằng chảo như thường làm với các loại bánh khác.

Ngoài việc để đãi khách, bánh gừng còn là một thứ trang trí góp phần làm tăng thêm vẻ đẹp, kể cả sự long trọng trong những ngày lễ, tết. Trong những ngày lễ trọng đại ấy, người ta ghim những chiếc bánh gừng vào các que tre, cắm xung quanh chiếc trụ tròn bằng gỗ hay đất sét trang trí hoa văn sặc sỡ bằng giấy màu rồi đem chưng trên bàn thờ. Tùy theo cảm nhận của mỗi người, chúng ta có thể hình dung những chiếc bánh gừng đó là những chiếc gạc nai hay một nhánh san hô…

Tuy không cầu kỳ như món ăn của người Hoa, nhưng các món ăn của người Khmer có hương vị rất đặc biệt, gần gũi với mọi người. Một số món ấy, ở đồng bằng sông Cửu Long, nay đã được Việt hóa như: sim lo, tép chau, bún nước lèo… nhưng không hiểu sao loại bánh vừa giòn vừa béo vừa ngọt này lại không phổ biến rộng trong cộng đồng người Kinh? Thật đáng tiếc!

PHƯƠNG KIỀU

Mì Quảng Hoàng Cung

Người xứ Quảng có thể hãnh diện đãi khách món quà quê mình ngay tại Cần Thơ ở Nhà hàng Hoàng Cung (Khách sạn Sài Gòn - Cần Thơ)

Mì Quảng Hoàng Cung lúc mới ra mắt

Mì Quảng hiện nay

Tuy “âm thầm” xuất hiện nhưng mì Quảng ở đây cũng “nổi đình nổi đám”. Từ chỗ một tuần chỉ có một buổi sáng thì nay là mỗi ngày.

Cọng mì vàng óng, lát thịt, lá rau, miếng bánh tráng giòn rụm, trái ớt xanh (ớt xanh nhé!),… cùng “xíu” nước mang đầy phong vị dân dã quê mùa miền Trung mà vẫn không lạc lõng trong khung cảnh ba sao của nhà hàng. Tô mì khiến dân “nẩu” nhớ thời ấu thơ quê nhà xa lắc, ngon là lẽ thường. Riêng người miệt vườn sông nước thưởng thức rồi xao xuyến chân răng, ứa thèm. Ác thiệt!

Phù Sa Lộc

Dừa sáp Cầu Kè

Dừa sáp, chỉ có tại Cầu Kè, Trà Vinh, còn gọi là dừa đặc ruột. Cơm dừa sáp rất dày, phần còn lại sền sệt như kem. Giống dừa tại Trà Vinh lấy từ Campuchia (khoảng từ 1960). Mỗi cây dừa cho từ 90-100 trái/năm, nhưng chỉ có từ 30-40% là cho trái sáp. Giá từ 15.000đ đến 25.000đ/ trái. Đặc biệt, mùa Vu Lan năm nay giá nhảy lên 90.000 đ và sau đó là 150.000 đ/ trái!

Nước dừa sền sệt như kem

Du khách rất mê loại quà vặt này

Ông Thạch Chịa (Cầu Kè, Trà Vinh) kiếm hàng trăm triệu mỗi năm từ dừa sáp

Kiểu ăn đơn giản

Ly kem dừa này không phải ở đâu cũng có

Phù Sa Lộc

Trái mây gai

Đây là loại trái cây mới xuất hiện trên thị trường địa phận tỉnh An Giang. Trái mây gai dính từng chùm khoảng 14 trái.Mỗi trái dài chừng 4 đốt ngón tay người lớn, bề hông lớn nhất khoảng 2 đốt ngón tay người lớn. Hình dáng và màu sắc trái mây gai giống như củ khoai lang như ngọc, vỏ màu tím nổi gân lấm tấm như hoa văn, giống vỏ trái vải nhưng có rất nhiều gai ngắn xù xì hơi mềm. Dùng dao cắt viền, hoặc dùng móng tay bóc vỏ trái, bày ra từ một tới ba múi có lớp thịt màu vàng, giống như màu trái chuối già nấu chín. Mỗi múi trái mây gai có từ một tới bốn hột màu sắc, hình dáng giống hột me. Cắn miếng cơm trái mây gai, nhai sẽ thưởng thức vị chua ngọt dịu, lạ miệng, hăng hăng mùi vị núi rừng hoang dã.

Theo một số người địa phương, trái mây gai là sản phẩm của loại mây gai (loại dây leo) có xuất xứ từ Thái Lan được “nhập” về qua ngả Campuchia, bán tại chợ Xuân Tô (huyện Tịnh Biên) với giá 20.000 đồng/ký. Dù là loại trái mới, nhưng với mùi vị đặc trưng, giải nhiệt tốt, trái mây gai đã nhanh chóng “chiếm lĩnh” thị trường thành phố Long Xuyên với giá cao hơn chút đỉnh là 28.000 đồng/ký tại khu chợ, còn trong Khách sạn – Nhà hàng Đông Xuyên giá tới 50.000 đồng/kg.

CÚC TẦN

Bắp non Lai Vung

Bắp non Lai Vung (Đồng Tháp), 2.000 đ/trái, lúc nào cũng có vì đã nướng sẵn rồi ủ trong thùng cách nhiệt. Trên đường đi vào chợ, cạnh công viên thị trấn.





Ảnh: Phương Kiều